İstanbul’un tarihi korusunda ne oluyor?
İstanbul’un Üsküdar ilçesindeki Validebağ Korusu’nda, Adile Sultan Kasrı yanındaki büfenin genişletilmesi yeniden tepki topladı. Gönüllüler, koruma altındaki alanın ticari işletmelerle dönüşmesine karşı çıkıyor. Son eylem, 1990’lardan beri süren ve mahkeme kararlarıyla devam eden koruma mücadelesini yeniden gündeme taşıdı.
Validebağ Korusu’nda yapılaşmaya karşı mücadele eden yurttaşlar, 7 Kasım 2026’da tarihi Adile Sultan Kasrı yakınında bir araya geldi. Validebağ Gönüllüleri, buradaki büfenin ikinci kez genişletildiğini belirterek çalışmaların durdurulmasını ve koruma izinlerinin açıklanmasını istedi.
BirGün’ün aktardığı açıklamada, itirazın yalnızca bir işletmenin büyümesine yönelik olmadığı vurgulandı. Gönüllüler, birbirini izleyen müdahalelerin korunun doğal alanlarını daraltacağı ve ticari kullanımı artıracağı görüşünde.
Validebağ nerede, neden önemli?
Üsküdar’da, Altunizade, Acıbadem ve Koşuyolu çevresinde bulunan Validebağ Korusu, yaklaşık 354 bin metrekarelik bir alanı kapsıyor. Çevresi yoğun yapılaşmayla kuşatılmış koruda tarihi binalar, yaşlı ağaçlar ve farklı canlıların yaşam alanları bir arada bulunuyor.
Peyzaj Mimarları Odasının açıklamasına göre, koru, 16 Temmuz 1999 tarihli kararla birinci derece doğal sit alanı ilan edildi. Oda, alanın yalnızca peyzaj değeri taşımadığını; bitki ve hayvan çeşitliliğiyle kentin korunması gereken doğal parçalarından biri olduğunu belirtiyor.
Validebağ’ın korunmasını isteyenlerin temel yaklaşımı, burasının yoğun kullanım için yeniden düzenlenecek bir park olarak görülmemesi. Ağaçların yanı sıra toprak örtüsünün, açık alanların ve canlılar arasındaki ilişkilerin de korunması gerektiğini savunuyorlar.
Son tartışma nasıl başladı?
Gönüllülerin açıklamasına göre bugün büfenin bulunduğu bölüm, geçmişte yeşil alandı. Taş döşenmesi ve çevre düzenlemelerinin ardından 2013’te küçük bir büfe ve çay bahçesi oluşturuldu.
Açıklamada, sonraki yıllarda brandalarla kapatılan alanın 2024’te metal taşıyıcılarla kalıcılaştırıldığı, son günlerde ise yeniden genişletildiği öne sürüldü. Yaklaşık 10 metrekareyle başlayan işletmenin yüzlerce metrekareye ulaştığı iddiasını dile getiren gönüllüler, Öğretmenevi yönetimine Tabiat Varlıklarını Koruma Komisyonundan izin alınıp alınmadığını sordu. Bu büyüklükler, gönüllülerin açıklamasına dayanıyor.
“Depreme hazırlık” projesi için açıklık talebi
ANKA’nın Cumhuriyet’te yayımlanan haberine göre, Validebağ Gönüllüleri Derneği Başkanı Neşe Şahna, koruma kurulu kararlarının uygulanmadığını savundu.
Şahna, “depreme hazırlık” adıyla gündeme gelen bir projeye ilişkin ayrıntıları öğrenemediklerini söyledi. İlgili kurumlara yönelttikleri sorulara yanıt alamadıklarını belirterek projenin kamuoyuna açıklanmasını istedi.
Korunun avukatlarından Onur Cingil de yeni eklemeler için gerekli koruma izinlerinin bulunmadığını ileri sürdü ve hukuki başvurular yapacaklarını bildirdi.
Son çalışmalara ilişkin izin belgeleri ve Öğretmenevi yönetiminin bu iddialara yanıtı, incelenen güncel haberlerde yer almıyor.
Mücadele bir büfeyle başlamadı
Validebağ’daki koruma mücadelesi 1990’lara uzanıyor. Bianet’in geçmişe dönük haberine göre, mahalle sakinleri 1995’te bir yurttaş inisiyatifi oluşturdu. Hastane yapılması öngörülen bölüm için yürütülen mücadelede yaklaşık 6 bin imza toplandı; koru 1999’da sit statüsü kazandı.
2014’te ise korunun güney girişindeki parselde başlayan cami inşaatı, alanın çevresindeki yapılaşma tartışmasını ülke gündemine taşıdı. Tarihi Adile Sultan Kasrı ve Abdülaziz Av Köşkü gibi yapıları barındıran Validebağ, böylece hem doğal hem kültürel mirasın korunmasına ilişkin uzun soluklu bir mücadelenin merkezi oldu.
2021’de iş makineleri, ardından yeni protestolar
2021’de açıklanan “Düzenleme ve Rehabilitasyon Projesi” de koruda nöbetlere ve protestolara neden oldu. Aynı yılın 21 Eylül günü alana getirilen malzemeler üzerinden tartışma büyüdü.
Euronews’ün o dönemki haberinde, gönüllüler belediyenin koruya kum ve moloz döktüğünü savunurken dönemin Üsküdar Belediye Başkanı Hilmi Türkmen bu iddiayı reddetti. Türkmen, çalışmayı yürüyüş yolunun doğal toprakla düzenlenmesi olarak açıkladı. Böylece müdahalenin niteliği konusunda belediye ile koruma gönüllüleri karşı karşıya geldi.
Millet bahçesi planları mahkemeden döndü
Validebağ’ın millet bahçesine dönüştürülmesine yönelik planlar da yargıya taşındı.
Yeşil Gazete’nin Aralık 2023 tarihli haberine göre, İstanbul 6. İdare Mahkemesinin planların iptaline ilişkin kararına karşı yapılan istinaf başvurusu, İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 4. İdare Dava Dairesince reddedildi.
Kararda, alanın doğal yapısının korunması ve ekolojik süreçlerin devamlılığı öne çıktı. Millet bahçesi yaklaşımının merkezindeki etkinlik ve kullanım çeşitliliğinin korunun özellikleriyle örtüşmediği; planlarda yeterli ekolojik değerlendirme bulunmadığı belirtildi. Bu karar, dava konusu planlara ilişkindi; bugünkü büfe genişletmesine ilişkin verilmiş ayrı bir hüküm olarak değerlendirilemez.
Bugünkü talep: İzinler açıklansın, koru korunsun
Son eylemle birlikte gönüllüler, yeni eklemelerin durdurulmasını, kurumların izin ve proje belgelerini açıklamasını ve koruma kararlarının uygulanmasını istiyor.
Validebağ’daki tartışmanın merkezinde, İstanbul’un yoğun yapılaşması içinde ayakta kalan bir doğal alanın geleceği bulunuyor. Yurttaşlar, yıllar içinde küçük müdahalelerle değişen korunun bütün olarak korunmasını talep ediyor.
Etiketler: Validebağ Korusu, Validebağ Gönüllüleri, Üsküdar, Adile Sultan Kasrı, doğal sit alanı, çevre mücadelesi, kent hakkı











