Basın Konseyi eski Genel Sekreteri Prof. Dr. Vedat Demir, Sözcü’ye kayyım atanmasını Gazete Tanık’a değerlendirdi. Medyaya yönelik müdahalelerin tarihsel arka planına dikkat çeken Demir, meslek örgütlerinin “seçici hak savunuculuğunu” eleştirdi. Artan baskıların otosansürü derinleştirdiğini belirterek basın özgürlüğüne yönelik her müdahaleye ortak tepki gösterilmesi gerektiğini söyledi.
Röportaj | Gazete Tanık
Savcılığın açıkladığı finansman iddiası ile Sözcü yayın kuruluşunun yönetiminin devralınması arasında nasıl bir bağ kurulması gerekir?
Türkiye’de farklı dönemlerde yayın organlarına, matbaalara ve basın şirketlerine el koyma veya yönetimlerini devralma uygulamalarına sıklıkla başvuruldu. Özellikle tek parti dönemi ve ardından Demokrat Parti iktidarı, bunun örnekleriyle dolu.
Basın özgürlüğü konusunda oldukça liberal düzenlemeler içeren 1961 Anayasası’na, bu tür uygulamaları engellemek amacıyla basımevlerinin ve basın araçlarının suç aleti sayılarak zapt ve müsadere edilmesini ya da işletilmekten alıkonulmasını önleyen bir güvence getirildi. Bu düzenleme, önceki olumsuz uygulamaları da gözeterek yayın organlarına fiziksel güvence sağlamayı ve yayın faaliyetinin sürekliliğini korumayı amaçlıyordu.
Ancak uygulamada bu yasak, genellikle medya şirketinin ticari varlıklarına veya bağlı olduğu holdinge kayyım atanması ya da OHAL dönemlerindeki istisnai yetkiler üzerinden aşıldı. Böylece yayın organlarının el değiştirmesi veya kapatılması sağlandı.
2001’deki büyük finansal krizin ardından çok sayıda bankaya ve bu bankaların bağlı bulunduğu holdinglere ait gazete ve televizyon kanalının yönetimi Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu’na (TMSF) geçti. Devlet böylece en büyük medya patronu hâline geldi. Bu durum, 2002’de iktidara gelen AKP’ye medyadaki mülkiyet yapısını kendi lehine değiştirme imkânı sundu.
Türkiye, 2010’ların başından itibaren giderek artan biçimde otoriterleşiyor. 2013’teki Gezi eylemleri ile rüşvet ve yolsuzluk operasyonlarının ardından AKP iktidarı, hem yargıyı kontrol altına alma hem de medyayı tek sesli hâle getirme konusunda önemli mesafe aldı.
15 Temmuz 2016 sonrasında ilan edilen Olağanüstü Hâl, hem yargıyı hem de medyayı büyük ölçüde iktidarın güdümüne soktu. 2017 Anayasa değişikliğiyle ülkeye özgü bir başkanlık sistemine geçilmesi, yasama, yargı ve yürütmeyi tek bir parti ve kişinin kontrolüne tabi kıldı. Medya organlarına yargı kararlarıyla kayyım atanması, bu dönemde iktidarın tek sesli medya oluşturmak için başvurduğu önemli yöntemlerden biri oldu.
2015 ve 2016’da Koza-İpek Medya Grubu ile Feza Gazetecilik bünyesindeki yayın organlarına mahkeme kararıyla kayyım atanmasıyla başlayan süreç, 15 Temmuz sonrasında çıkarılan kanun hükmünde kararnamelerle devam etti. Aralarında Özgür Gündem, İMC TV, Hayatın Sesi ve Dicle Haber Ajansı’nın da bulunduğu 170’ten fazla gazete, televizyon, radyo ve yayınevi doğrudan kapatıldı. Tüm malvarlıklarına ve yayın teçhizatlarına Hazine adına el konuldu.
Yargı eliyle şirket yönetimlerine TMSF’nin kayyım olarak atanması uygulaması, son iki yılda yeniden hız kazandı. 2025’te Flash Haber, Habertürk, Show TV ve TELE1 gibi kanalların yönetimleri TMSF’ye devredilirken 2026’da Halk TV’ye, şimdi de Sözcü TV’ye kayyım atandı.
Dolayısıyla bu olayı, ülkede basın özgürlüğünün geldiği nokta üzerinden değerlendirmek gerekiyor. Rejimin artık en küçük farklı sese bile tahammülünün kalmadığı, ayakta kalabilmiş az sayıdaki yayın organının da susturulmaya çalışıldığı bir süreçten geçiyoruz.

Sözcü’nün muhalif yayın çizgisi bu kararı değerlendirirken neden önemli?
Sözcü daha çok ulusalcı, Kemalist ve seküler bir yayın çizgisini temsil ediyor. Bununla birlikte rejimin temel argümanlarına çok fazla itiraz etmiyor. Hatta çeşitli toplumsal gruplara yönelik rejim dilini, iktidar medyasından bile daha fazla kullanıyor.
Genel olarak AKP’nin dış politikalarını eleştirmiyor. Kendi kitlesine dokunulmadıkça iktidarın içerideki otoriter ve hukuk dışı uygulamalarına karşı çıkmıyor. Halk TV ve TELE1 gibi yayın organları için de benzer şeyler söylenebilir.
Üstelik bu yayın organlarının otoriter laikçi yayınları, şimdiye kadar iktidarın kendi dindar ve muhafazakâr tabanını bir arada tutmasına da hizmet ediyordu.
Ancak ülkedeki otoriterleşmenin farklı bir aşamaya geçtiğini görmemiz gerekiyor. Özellikle son yıllarda ekonomideki kötüye gidiş ve bunun toplumda yarattığı memnuniyetsizlik, AKP’nin önümüzdeki seçimleri öncekiler kadar kolay kazanamayacağına işaret ediyor. Bundan daha önemlisi, son fon yolsuzlukları iktidarın kendi tabanında ciddi sorgulamalara ve kırılmalara neden oluyor.
Rejimin artık farklı ve eleştirel hiçbir sese tahammülü yok. Bunun bedelini de maalesef her zaman olduğu gibi medya mensupları ve gazeteciler ödemek zorunda kalıyor.
Basın Konseyi’nin eski genel sekreteri olarak, meslek örgütlerinin kayyım atamasından sonra Sözcü’de hangi gelişmeleri izlemesi ve kamuoyuna duyurması gerektiğini düşünüyorsunuz?
Ülke, demokrasi ve basın özgürlüğü açısından çok daha kötü bir noktaya sürükleniyor. Fikir ve ifade özgürlüğü olmadan demokrasinin varlığını sürdürmesi mümkün değil. Yayın organlarına el konulması, basın özgürlüğüne indirilen en büyük darbelerden biri.
Gazete ve televizyonlar, fikirlerin özgürce ifade edilebilmesinin tek aracı değil elbette. Ancak diğer mecralar da iktidarın ağır baskısı altında. Özellikle dijital medya, YouTube yayınları ve sosyal medya hesapları hakkında her gün yüzlerce kapatma ve engelleme kararı veriliyor.
Bireysel olarak habercilik yapmaya çalışan gazeteciler, yurt dışında olsalar bile takibata maruz kalıyor. Yayınlarının Türkiye’de izlenmesi engelleniyor. Özgür gazetecilik, yurt dışında bile imkânsız hâle geliyor.
Basın özgürlüğünü savunmak açısından kritik aşamaların büyük ölçüde geride kaldığını kabul etmek gerekiyor. Daha önce medya organlarına el konulduğunda ve gazeteciler tutuklandığında meslek örgütleri, yayın organları arasında ayrım gözetmeden yüksek sesle itiraz edebilseydi bugünkü vahim noktaya gelinmeyecekti.
Ama maalesef meslek örgütleri bile “seçici hak savunuculuğu” yapıyor. Kendileri gibi düşünmeyen meslektaşlarının haklarını gerektiği gibi savunmuyorlar.
Şimdiye kadar olduğu gibi bundan sonra da baskılar Sözcü ile sınırlı kalmayacak, artarak devam edecek. En azından bundan sonra meslek örgütlerinin ve gazetecilerin, iktidardan gelen ve basın özgürlüğünü hedef alan her baskıya ayrım yapmadan ortak tepki gösterebilmesi gerekiyor.
Bu karar başka haber merkezlerinde otosansüre yol açabilir mi?
Tabii ki. Açmaması mümkün mü? Gazeteciler çok uzun süredir haber ve yorumlarını yazarken iktidarın hışmına uğramamak için son derece dikkatli davranıyor.
Artan soruşturmalar, gözaltılar, tutuklamalar ve medya organlarına el koymalar, çok daha ağır bir otosansüre yol açıyor. Bu durum, basın özgürlüğü açısından sansürden çok daha tehlikeli!









