Şuşa’da birlik fotoğrafı
Erdoğan ve Aliyev, haftalardır gerilim haberleriyle gündeme gelen ilişkiler için Şuşa’da “sarsılmaz birlik” mesajı verdi. Ancak başörtüsü kısıtlamaları, İsrail’le ilişkiler ve Ermenistan’la normalleşme konularındaki ayrılıklara açıklamalarda doğrudan yanıt verilmedi. Uluslararası basındaki değerlendirmeler, diplomatik yakınlaşma ile sorunların çözülmesi arasındaki mesafeye dikkat çekiyor.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, 8 Kasım 2026’da Şuşa’da bir araya geldi. Azerbaycan’ın 2020 Karabağ Savaşı’ndaki zaferinin altıncı yıl dönümü kapsamında gerçekleştirilen ziyaret, iki ülke arasındaki son tartışmaların ardından yapıldı.
Baş başa görüşmenin ardından liderler ortak basın toplantısı düzenledi. Yayımlanan resmî açıklamaya göre siyasi ve ekonomik ilişkiler, yatırımlar, enerji, ulaştırma bağlantıları ve Zengezur güzergâhı ele alındı. Aliyev, ziyaretin temel sonucunu Türkiye–Azerbaycan birliğinin “ebedi ve sarsılmaz” olmasıyla açıkladı. Erdoğan da ilişkileri zayıflatmak isteyenlerin amaçlarına ulaşamayacağını söyledi.
Ancak buluşmanın arka planında, bu ortak mesajların nasıl somut adımlara dönüşeceği sorusu bulunuyor.
Gerilimi görünür kılan başörtüsü tartışması
Son krizin merkezinde, Azerbaycan’da eylül ayında sıkılaştırılan okul kıyafeti kuralları vardı. Düzenlemelerin başörtülü öğrencilerin derslere katılmasını engellemesi, Türkiye’de de tepkilere yol açtı.
Associated Press, Şuşa görüşmesini ilişkilerin bozulduğu yönündeki değerlendirmelere karşı verilen ortak bir yanıt olarak aktardı. Ajans, başörtüsü tartışması ve Bakü’nün İsrail’le yakınlığını gerilimin başlıkları arasında gösterdi. Aliyev’in, Erdoğan’ın davetine rağmen 30 Ekim’de Ankara’daki Türk Devletleri Teşkilatı zirvesine katılmaması da krizin önemli işaretlerinden biri oldu.
Kısıtlamaları eleştiren Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Oktay Saral’ın görevden alınması ise Ankara’nın gerilimi azaltmak için attığı adımlar arasında değerlendirildi. Bununla birlikte bu gelişme, Azerbaycan’daki okul uygulamasının değiştiği anlamına gelmiyor.
Bir diplomatik anlaşmazlıktan fazlası: Eğitim hakkı
Başörtüsü tartışmasının liderler arasındaki ilişkilere etkisi kadar, öğrenciler üzerindeki sonucu da önem taşıyor.
Uluslararası Af Örgütü, 16 Ekim tarihli açıklamasında, kız çocuklarının başörtüsü nedeniyle sınıflara alınmamasını ayrımcılık ve eğitim hakkının ihlali olarak nitelendirdi. Laik eğitimin, dinî kıyafetlere yönelik genel bir kısıtlamayı haklı çıkarmadığını belirten kuruluş, uygulamanın kaldırılmasını ve yalnızca barışçıl protestoları nedeniyle gözaltına alınanların serbest bırakılmasını istedi.
Güney Kafkasya odaklı JAMnews’in Şuşa görüşmesine ilişkin analizinin temel eleştirisi de burada yoğunlaşıyor: Liderler birlik mesajları verirken başörtüsü meselesini kamuoyuna açık açıklamalarında ele almadı. Ziyaretten yeni bir anlaşma duyurusu da çıkmadı.
İsrail konusunda ortak bir çizgi yok
İki ülkenin yakın ittifakı, dış politikalarının her başlıkta örtüştüğü anlamına gelmiyor.
Londra merkezli The New Arab’da gazeteci Rovshan Mammadli’nin yayımlanan analizi, Ankara’nın İsrail’e yönelik sert tutumuyla Bakü’nün İsrail’le sürdürdüğü stratejik ilişkiler arasındaki farklılığa dikkat çekiyor.
Mammadli, tartışmayı yalnızca başörtüsüyle açıklamıyor. Analize göre Bakü, Türkiye’den gelen eleştirileri bağımsız iç ve dış politika yürütme hakkına müdahale olarak da görüyor. Azerbaycan’daki iktidar partisi ise İsrail’le ilişkilerini uluslararası hukuk ve karşılıklı çıkarlar temelinde savunuyor.
Aynı analiz, askerî ve ekonomik bağların iki hükümete de anlaşmazlıkları büyütmek yerine sınırlamak için güçlü nedenler sunduğunu belirtiyor.
Enerji ortaklığı neden belirleyici?
İlişkilerin maddi temelinde uzun vadeli enerji yatırımları bulunuyor. Bakü–Tiflis–Ceyhan petrol boru hattı, Güney Kafkasya doğalgaz hattı ve TANAP, Azerbaycan kaynaklarını Türkiye’ye ve uluslararası pazarlara bağlıyor.
Türkiye Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının 1 Haziran açıklamasına göre, BOTAŞ ile SOCAR, TotalEnergies ve ADNOC arasında, 2029’dan başlayarak 15 yılda toplam 33 milyar metreküp doğalgaz tedarikini öngören anlaşma imzalandı.
Bu, Şuşa ziyaretinde yapılmış yeni bir anlaşma değil. Ancak iki ülkenin siyasi gerilimleri yönetirken korumak istediği ekonomik ilişkinin ölçeğini gösteriyor.
Ermenistan ve ulaşım güzergâhları: Barışın koşulları
Aliyev, Şuşa’daki açıklamasında Azerbaycan ile Ermenistan arasında paraflanan barış anlaşmasının henüz nihai olarak imzalanmadığını söyledi. Paraf, metin üzerinde uzlaşmaya işaret ediyor; nihai imza ve yürürlük süreçlerinin tamamlandığı anlamına gelmiyor.
Reuters’ın aktardığı değerlendirmede, Middle East Institute uzmanı Gönül Tol; gerilimin Azerbaycan’ın egemenlik hassasiyeti, Ankara’nın Bakü üzerindeki etkisi, İsrail politikaları ve Türkiye’nin Ermenistan’la yakınlaşması gibi daha derin başlıkları olduğunu belirtiyor. Ankara’nın Erivan’la normalleşmeyi Azerbaycan–Ermenistan barış süreciyle ilişkilendirmesi, bu dosyaları birbirine bağlıyor.
Azerbaycan’ın ana topraklarıyla Nahçıvan’ı Ermenistan üzerinden bağlama hedefi de bu çerçevede değerlendiriliyor. Ermenistan ile ABD’nin TRIPP çerçeve anlaşması, bağlantının Ermenistan’ın egemenliği, toprak bütünlüğü ve yetki alanına saygı temelinde kurulmasını öngörüyor. Dolayısıyla güzergâhın açılması kadar, hangi kurallarla işletileceği de belirleyici.
Yakınlaşma var, çözümün göstergeleri henüz sınırlı
Şuşa buluşmasına ilişkin değerlendirmeler tek yönde değil. JAMnews’in aktardığı yorumlarda bazı uzmanlar ziyareti anlaşmazlıkların aşılabileceğinin göstergesi sayarken, gazeteci Yusuf Kanlı kamuoyuna yansıyan gerilimin azalmasının siyasi farklılıkların çözüldüğü anlamına gelmediğini savunuyor.
Başörtüsü uygulamalarında değişiklik, diplomatik temasların sürekliliği ve bölgesel barış sürecindeki ilerleme, birlik mesajlarının somut karşılığını gösterecek başlıklar olarak öne çıkıyor.
Etiketler: Türkiye–Azerbaycan ilişkileri, Recep Tayyip Erdoğan, İlham Aliyev, Şuşa, başörtüsü, enerji, İsrail, Ermenistan, Güney Kafkasya











