Türkiye hangi savunma yükümlülüklerini üstleniyor?
Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasındaki ortak savunma anlaşmasına ilişkin kanun teklifi TBMM’de kabul edildi. Askerî yardımdan istihbarat paylaşımına uzanan metin, ilk on yıl anlaşmadan çekilmeye izin vermiyor. Meclisteki tartışmaların merkezinde ise asker gönderme yetkisi ve Türkiye’nin bölgesel çatışmalara sürüklenme riski bulunuyor.
Türkiye’nin Pakistan ve Suudi Arabistan ile imzaladığı Ortak Savunma İçin Mekke Anlaşması’nın onaylanmasını uygun bulan kanun teklifi, TBMM Genel Kurulunda kabul edildi.
ANKA’nın aktardığı oylama sonucuna göre, 398 milletvekilinin oy kullandığı teklif, 279 kabul ve 119 ret oyuyla geçti. DHA, kabul yönünde AKP, MHP ve CHP’nin oy kullandığını bildirdi.
Anlaşma, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Suudi Arabistan Veliaht Prensi ve Başbakanı Muhammed bin Selman ile Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif tarafından 7 Ağustos 2026’da Mekke’de imzalandı. Onaya ilişkin teklif 21 Ekim’de Meclis Başkanlığına sunuldu.
Temel hüküm: Bir ülkeye saldırı, bütün taraflara saldırı sayılacak
TBMM’de yayımlanan anlaşmanın ikinci maddesi, taraflardan birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırının bütün taraflara yapılmış kabul edilmesini öngörüyor.
Saldırıya uğrayan ülkeye yardım taahhüt ediliyor. Ancak desteğin kapsamı ve niteliği, ihtiyaçların değerlendirilmesinden sonra belirlenecek; askerî imkânlar da kullanılabilecek araçlar arasında bulunuyor.
Bu nedenle anlaşmayı yalnızca eğitim veya savunma sanayisi işbirliği olarak tanımlamak eksik kalıyor: Metin, bir saldırı halinde karşılıklı yardım yükümlülüğü de oluşturuyor.
Otomatik asker gönderme anlamına geliyor mu?
Hükümetin ve anlaşmayı savunan yetkililerin yanıtı, askerî desteğin otomatik işlemeyeceği yönünde.
DW’nin komisyon görüşmelerinden aktardığına göre, Dışişleri Bakan Yardımcısı Levent Gümrükçü, önce ilgili ülkenin talepte bulunması ve ardından değerlendirme yapılması gerektiğini söyledi. Gümrükçü, o aşamada anlaşma kapsamında öngörülmüş bir askerî konuşlandırma bulunmadığını da belirtti.
TBMM Dışişleri Komisyonu Başkanı Fuat Oktay ise çatışmalara katılmak üzere yurt dışına asker gönderilmesinde Anayasa’nın 92’nci maddesi çerçevesinde Meclisin karar vermesi gerektiğini savundu. Muhalefetin itirazı, anlaşmanın uygulamada Meclisin yetkisini daraltacak biçimde yorumlanması ihtimaline yöneliyor.
Eğitimden mühimmat desteğine uzanan işbirliği
DHA’nın aktardığı düzenlemeler, ortak savunmanın yanında geniş bir işbirliği alanı oluşturuyor:
- Personel değişimi, ortak askerî eğitim ve tatbikatlar.
- Savunma sanayisinde teknoloji paylaşımı, ortak üretim ve araştırma.
- Terörle mücadelede operasyonel işbirliği.
- Güvenli kanallardan istihbarat paylaşımı.
- Barış, savaş ve olağanüstü durumlarda silah, mühimmat, yakıt ve yedek parça dâhil lojistik destek.
Bu başlıkların kapsamı, tarafların sonraki ortak kararları ve uygulama düzenlemeleri açısından da önem taşıyor.
Ortak komite kurulacak, sekretarya Suudi Arabistan’da olacak
Anlaşma, dışişleri ve savunma bakanlarıyla genelkurmay başkanlarından oluşan bir Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi kuruyor. Komitenin yılda iki kez toplanması, sekretaryanın Suudi Arabistan’da bulunması öngörülüyor.
Yeni ülkelerin katılımına ilişkin usul ve esaslar da üç kurucu tarafın mutabakatıyla belirlenecek.
İlk on yıl çekilme hakkı bulunmuyor
Metnin 16’ncı maddesine göre anlaşma süresiz olacak. Bir taraf, yürürlüğe girişten itibaren on yıl geçtikten sonra, en az üç ay önceden yazılı bildirimle çekilebilecek.
Çekilme, daha önce kararlaştırılan devam eden faaliyet ve projeleri etkilemeyecek; gizli bilgileri koruma yükümlülüğü de sürecek.
Bu hüküm, güvenlik koşulları veya hükümetlerin tercihleri değişse bile anlaşmanın ilk on yılında olağan çekilme yolunu kapatması nedeniyle eleştiriliyor.
Muhalefet hangi riskleri gündeme getirdi?
Euronews’ün Meclis görüşmelerinden derlediği habere göre, milletvekilleri özellikle Pakistan-Hindistan gerilimi ve Suudi Arabistan’ın Yemen’deki Husilerle yaşadığı çatışmaların Türkiye açısından sonuçlarını sorguladı.
İYİ Parti belirsizliklere ve çekilme süresine, DEM Parti askerî yükümlülüklerin kapsamına itiraz etti. CHP ise bölgesel işbirliğine destek verirken, anlaşmanın sonu belirsiz askerî girişimlere gerekçe yapılamayacağını vurguladı.
Hükümet cephesi, anlaşmayı bölge ülkelerinin kendi güvenlikleri için sorumluluk alması ve caydırıcılığı artırması olarak savunuyor. TBMM’deki görüşmelerde, Fuat Oktay düzenlemenin NATO’ya alternatif olmadığını söyledi. Gümrükçü de anlaşmada nükleer silahlara ilişkin bir hüküm bulunmadığını açıkladı.
Meclisten geçmesiyle hemen yürürlüğe giriyor mu?
Anlaşma metni, yürürlüğe giriş için son onay belgesinin ortak komitenin sekretaryasına teslim edilmesini şart koşuyor. Dolayısıyla Meclisin onayı uygun bulması ile anlaşmanın uluslararası düzeyde yürürlüğe girmesi aynı işlem değil.
Türkiye açısından önümüzdeki dönemde izlenecek başlıklar; yardım taleplerinin nasıl değerlendirileceği, askerî faaliyetlerde Meclisin rolünün nasıl korunacağı ve ortak kararların kamuoyuna ne ölçüde açıklanacağı olacak.
Etiketler: Mekke Anlaşması, TBMM, Türkiye, Pakistan, Suudi Arabistan, ortak savunma, dış politika











