Almanya’ya giden ilk işçiler nasıl yaşlanıyor?
İstanbul’dan Köln’e giden ilk işçi kafilelerinden biri, Eylül 1961’de Ford fabrikasında çalışmaya başladı. Altmış beş yıl sonra Almanya’da, o dönemde Türkiye’den gelen yaklaşık 125 bin eski işçi yaşıyor. Ortalama yaşları 78. Ağır işlerde geçen yıllar, düşük ücretler ve işsizlik dönemleri bugün emekli aylıklarına yansıyor. Nürnberg bölgesinde yapılan bir araştırma ise ilk kuşağın yaşlılıkta yalnızlıkla nasıl baş ettiğini gösteriyor.
Köln’e ilk kafile, imzadan önce ulaştı
Ford’un arşiv kayıtlarına göre İstanbul’dan trenle yola çıkan ilk işçi kafilesi 27 Eylül 1961’de Köln-Deutz istasyonuna ulaştı. İşçiler istasyondan doğruca Köln-Niehl’deki fabrikaya götürüldü. Türkiye ile Federal Almanya arasındaki iş gücü alımı anlaşması 30 Ekim’de imzalandı ve 1 Eylül’den geçerli sayıldı. Batı Almanya, büyüyen sanayisinin iş gücü açığını kapatmak istiyordu.
Köln’de Türkiye’den gelen işçilerin önemli bir bölümü Ford’un son montaj hattında çalıştı. Bertelsmann Vakfı’nın yayımladığı tarihsel inceleme, Ruhr bölgesinde ise Türkiye’den gelen işçilerin özellikle çelik sanayisinde ve taş kömürü ocaklarında yoğunlaştığını gösteriyor. Bu işlerde fiziksel yük ağırdı. 1973’te işçi alımı durdurulduğunda, Türkiye’den yaklaşık 870 bin kadın ve erkek çalışmak için Almanya’ya gelmişti.
Düşük ücret, kesintili çalışma, düşük emekli aylığı
Duisburg-Essen Üniversitesi’nden Prof. Dr. Hacı-Halil Uslucan, Deutsche Welle’ye verdiği söyleşide araştırmalara dayanarak yaşlılıkta yoksulluk oranının göçmenlerde yüzde 25–30, karşılaştırdığı Alman grubunda ise yüzde 12–14 arasında olduğunu belirtiyor. Uslucan’a göre emeklilik yaşına yaklaşık on yıl kala işsiz kalma olasılığı da göçmenlerde iki kat daha yüksek. İlk kuşağın ağır fiziksel işlerde çalışmasını, daha sık iş göremezlik ve erken emeklilikle ilişkilendiriyor. Bu oranlar, Uslucan’ın daha geniş göçmen grupları için aktardığı karşılaştırmaya ait.
Alman Emeklilik Sigortası’nın Mediendienst Integration için hazırladığı özel döküme göre, 2025 sonunda Almanya’da Türk vatandaşlığına sahip kişilerin yaşlılık ve iş gücü kaybı aylıkları ortalama 890 avro, Alman vatandaşlarınınki ise 1.250 avroydu. Kadınlarda ortalamalar sırasıyla 687 ve 1.046 avro. Vatandaşlığa dayanan bu hesap, ilk kuşağın yanı sıra daha sonra Almanya’ya çalışmaya gelenleri de kapsıyor.
Sosyal politika araştırmacısı Eric Seils’in DW’ye anlattığına göre bazı işçiler Almanya’ya çalışma hayatlarının ortasında geldiği için burada daha az yıl prim ödeyebildi. Düşük ücretler ve işsiz kalınan dönemler de emekli aylıklarını aşağı çekti. Mediendienst’in derlediği araştırmalar, 1970’ler ve 1980’lerdeki işten çıkarmaların göçmen işçileri daha fazla etkilediğini gösteriyor.
Yaşlılıkta yalnızlık, mahallede de şekilleniyor
Başak Bilecen, Tuğçe Tezel ve Ahmet İçduygu’nun Health & Place dergisinde yayımlanan araştırması, Nürnberg ve çevresinde yaşayan ilk kuşaktan 27 kişiyle yapılan görüşmelere dayanıyor. Araştırmacılar, parkların, kahvehanelerin, ibadet yerlerinin ve mahalle merkezlerinin gündelik ilişkileri nasıl sürdürdüğünü inceledi. Kültürel olarak tanıdık mekânlar birçok katılımcıya aidiyet ve süreklilik sağlıyordu. Ancak sağlık sorunları, maddi kısıtlar ve kadınlarla erkeklerin bu mekânları kullanma biçimleri, kimin nerede ve ne sıklıkta insanlarla buluşabildiğini etkiliyordu.
Almanya Federal İstatistik Dairesi’nin 2025 verilerine göre 1961–1973 arasında Türkiye’den gelen ve hâlâ Almanya’da yaşayan yaklaşık 125 bin eski işçinin ortalama yaşı 78. Nürnberg’deki görüşmeler, bu kuşağın yaşlılığını anlamak için aylık gelir kadar somut başka bir soruya da bakmak gerektiğini gösteriyor: İnsanlar, güvendikleri ve tanıdıkları kişilerle düzenli olarak nerede buluşabiliyor?
Etiketler
Almanya, Türkiye-Almanya İş Gücü Anlaşması, ilk kuşak, misafir işçiler, emeklilik, yaşlılıkta yoksulluk, yalnızlık, Köln, işçi göçü











