Hamile bir ceylan, bir avcıyla bir aslanın arasında sıkışmış. Hangi yöne koşarsa koşsun kurtuluşu yok. Film bu meselle açılıyor. Perdede henüz tek bir Türkiye ya da Amerika görüntüsü yokken, filmin ne anlatacağını bu kısa hikâye söylüyor: Gazelle, iki tehlike arasında kalanların filmi.
O kişi Yakup. Müzik öğretmeni, Türkiyeli bir muhalif, New York’ta sığınma başvurusunun sonucunu bekliyor. Yakup’u Nadir Sarıbacak oynuyor ve bütün filmi sırtlıyor.
Helsinki’de Gazelle’yi izlerken Yakup’un hikâyesinde bugünün Türkiye’sinden tanıdığım bir hayat gördüm. Salonda sinema keyfini tamamlayan patlamış mısır, şekerleme ve içecek yoktu. Filmi izlediğim salonda, Türkiye’de yaşanan hukuksuzluklara dışarıdan değil, içeriden tanık olmuş insanlar oturuyordu. Bu yüzden herkes aynı yerde güldü, aynı yerde ağladı. Perdede bir sahne oynarken, salonda on yılın anısı aynı anda ayağa kalkıyordu. Bir filmin yerine ne kadar oturduğunu en iyi bu gösterir: Anlatılan şeyi açıklamak gerekmiyor, çünkü seyirci zaten biliyor. Türkiye’de bıraktığı eşine kaygılanan, kızına bir gün kavuşacağına inanmak isteyen bir adam. Film ilerledikçe, bir eş ve bir baba olarak yapmak istedikleriyle elinden gelenler arasındaki mesafe büyüyor.
Bir bekleme filmi
Gazelle bir gerilim filmi gibi değil, bir bekleme filmi gibi izleniyor. Yakup’un günü, telefonla ailesine ulaşabildiği anlar arasındaki boşluktan ibaret. Türkiye’de eşi ve kızı var. Yakup bir yandan bürokrasiyle, bir yandan yalnızlıkla uğraşıyor. Yasal yollar tıkandıkça kendi içindeki çatışma da büyüyor. Filmin ağırlığı büyük olaylarda değil, bu sıradan ve sessiz ayrıntılarda. Ailesine kavuşabilmek için günlerini para biriktirmek için çok çalışarak geçiren bu adam, yıllarca yaptığı işi özlemeye vakit bile bulamıyor.
Film, Türkiye’nin yakın tarihi, sürgün ya da siyaset gibi farklı açılardan okunabilir. Bana göre ise Filmi yöneten Nadir Sarıbacak ve Samy Pioneer’ın asıl derdi başka: duyguları, hisleri ve acıyı yakalamak, izleyenin algılayabileceği bir biçime dönüştürmek. İnsanın sesini duyurmak ve onun hikâyesini perdeye taşımak istiyorlar.
Görünüşte sade olan çekim tarzı, bazı sahneleri öne çıkarıp bazılarını kasıtlı olarak geri çekerek ilerliyor. Bu tercih, paradoksal biçimde filme katkı sağlıyor. Film sizi yavaş yavaş içine çekiyor ve her anını derinden hissettiriyor. Bana göre özellikle senaryosu, oyunculukları ve sinematografisiyle iyi not alıyor.
Bir hikâyede asıl mesele sağlam bir fikre ya da güçlü bir anlatıya sahip olmak değil, onu görsellerle nasıl aktaracağınız; senaryoyu, görüntüyü ve kurguyu nasıl dengeleyeceğinizdir. Filmin büyük bir bölümü kapalı alanlarda geçiyor, karakterin yaşadığı korkunç durumlar nedeniyle sürekli bir sıkışıklık hissi olması gerekiyor. Duygu dolu yoğun yakın çekimlerden, birinin ne kadar yalnız olabileceğini gösteren geniş planlara kadar. Bunu başarmak için yaratıcı çekimler ve kamera hareketleri gerekiyor ve bunu kusursuz bir şekilde yapıyorlar.

Ahizeden gelen ses
Filmde en çok etkileyen şeylerden biri de göçmen dayanışması. Restoranda çalışan herkes İngilizce konuşuyor, ama kimsenin ana dili İngilizce değil. Aileniz yanınızda olmadığında size sahip çıkanlar çoğu zaman aynı milletten olmayan, ama aynı acıyı yaşamış insanlar oluyor. Yakup’un New York’ta tutunabildiği yer, resmî kurumlar değil, bu küçük ve dağınık topluluk.
Filmin en çok sarsan anı, kızının annesinin polisler tarafından götürüldüğü sahne. Yakup oradan çok uzakta. Polisleri durduramıyor, kızına gidip sarılamıyor. Elinden yalnızca konuşmak geliyor ve konuşurken korkusunu saklıyor.
Bu sahne bana Roberto Benigni’nin Hayat Güzeldir’ini hatırlattı. Nazi kampındaki baba, oğluna olanları bir oyun olarak anlatır. Yakup da bir telefon hattının öbür ucunda benzer bir şey yapıyor: Elinde başka bir şey yok, çocuğunun taşıyabileceği ama yalan bir cümle kuruyor. Annen gelecek..
Kürsü ile ahize
Filmde bir de Cumhurbaşkanı’nın Ayasofya konuşmasını duyuyoruz. Kürsüden bir zafer anlatılıyor. Yakup’un hikâyesinde ise aynı iktidarın baskısı evinin kapısına kadar geliyor. Gazelle bu iki zıt sesi yan yana koyuyor ve karşılaştırmayı seyirciye bırakıyor.
Ayasofya’nın, mevcut iktidar eliyle, Diyanet İşleri Başkanı’nın kılıçla minbere çıkıp hutbe okuduğu bir törenle ibadete açılışı dünya gündemine ve kayıtlara geçti. Annesi götürülen bir çocuğun, babasının sesine tutunarak geçirdiği an ise hiçbir kayıtta yoktu.
Gazelle bu yüzden önemli. Küçük bir film, ama büyük bir eksikliği gösteriyor. Bugün barıştan söz edilirken bile sürgündeki yurttaşların yaşadıkları yok sayılıyor. Benim izlediğim kadarıyla, on yıldır yaşananlar Bir Başkadır’la birlikte ilk kez bu kadar yalın biçimde ekrana ve perdeye geliyor. Gazelle bunu bir de sürgündeki bir babanın gözünden yapıyor.
Yarın bu sürgünün tarihi yazılırken hangi ses duyulacak?
Yurttaşını kendi ülkesinden çıkmak zorunda bırakan bir düzen, sonra o yurttaşın acısını konuşmaya bile tenezzül etmiyorsa, ortada yarım bir barış değil, bilerek eksik bırakılmış bir hikâye vardır.
Kürsüdeki konuşmaya yer açıp geride kalan aileleri susturursak, geleceğe eksik bir hikâye bırakırız. Gazelle bu eksiği, bir babanın ahizeden gelen sesiyle doldurmaya çalışıyor.










